Wczesna stymulacja szczeniąt – co mówi nauka?

By 0 Comment

Różnice pomiędzy jednostkami nie wynikają z wrodzonych zdolności tylko z tego, jak potrafią one korzystać z własnych zasobów. (Dr Carmen L. Battaglia)

Charakter oraz wyjątkowe osiągnięcia psów tylko w niewielkim stopniu wynikają z dziedziczenia cech. W większości na wyniki sportowe, życiowe czy po prostu charakter poszczególnych jednostek wpływ mają m.in. szkolenie, warunki życia i żywienie. Na przełomie ostatnich kilku dziesięcioleci przeprowadzono szereg badań naukowych nad czynnikami, które wpływają (lub mogą wpływać) na przyszły charakter i możliwości szczeniąt. Przeanalizowano w szczególności najwcześniejszy okres życia szczeniąt – od poczęcia do ukończenia kilku tygodni.

Ten tekst powstał przede wszystkim na podstawie artykułu Dr Carmen L. Battaglia „Using early experiences, nutritiom and the maternal influence to develop puppies and gain a training advatage. Success depends on what you know”. Autor prezentuje w nim przekrój badań nad wczesnym rozwojem szczeniąt. W moim tekście przywołałam również inne badania, które wydały mi się interesujące z praktycznego punktu widzenia. Doceniam wartość genetyki oraz pracy z psem na każdym etapie jego życia. W tym tekście skupiam się jednak na wczesnym rozwoju szczeniąt, czyli czasie, który zwykle spędzają z matką.

 

Spokojna ciąża

Kształtowanie charakteru psa rozpoczyna się już w okresie prenatalnym. Układ nerwowy szczeniąt jest wrażliwy na hormony matki, które przenikają przez łożysko. Z badań wynika, że silne emocje, takie jak niepokój, przeżywane przez matkę w ciąży, obniżają aktywność młodych i mają negatywny wpływ na ich zachowanie również w starszym życiu.

 

Żywienie mamy i dzieci – kwas DHA

Rownież w okresie prenatalnym rozpoczyna się kształtowanie układu nerwowego. W 2004 r. zbadano wpływ dawki kwasu DHA w diecie ciężarnej suki oraz szczeniąt do 14 tygodnia życia na zdolność uczenia się. Szczenięta z grupy, w której dawka DHA w diecie matki i szczeniąt była najwyższa, były najbardziej podatne na szkolenie. Prowadzi to do wniosku, że suplementacja DHA w ciąży i po porodzie może pozytywnie wpływać na zdolności szczeniąt.

Rola matki

Rola suki jest kluczowa dla przetrwania szczeniąt. W pierwszych czterech tygodniach życia szczenięta nie są w ogóle w stanie przeżyć bez matczynej opieki i stymulacji. Takie podstawowe funkcje jak trawienie, oddawanie moczu i wypróżnianie zależą od interakcji z matką i od tego, czy stymuluje te funkcje u szczeniąt. Badania, które miały za przedmiot wczesne odłączenie szczeniąt od matki wykazały, że ma to negatywny wpływ na ich rozwój fizyczny, przyrost wagi oraz odporność.

 

Obserwacja wyszkolonej matki

Okazuje się, że nawet sama obserwacja matki, która wykonuje pewne wyuczone zachowania wpływa pozytywnie na wyniki ich szkolenia w dorosłym życiu.  W badaniach pozwolono szczeniętom obserwować w pracy matkę wyszkoloną do wyszukiwania narkotyków. Szczenięta, które zostały odłączone od wyszkolonej matki w wieku 6 tygodni osiągały później gorsze wyniki, niż te, które zostawały z matką przez dłuższy czas – nawet jeśli odłączone szczenięta przebywały do 12 tygodnia życia z inną, niewyszkoloną suką.

Styl opieki matczynej

Stosunkowo niedawno odkryto, że na podstawie obserwacji interakcji pomiędzy matką a szczeniętami można przewidzieć przydatność do pracy kandydatów na psy asystujące. Naukowcy wykazali, że bardziej intensywna opieka matki nad szczeniętami idzie w parze z mniejszymi umiejętnościami kognitywnymi szczeniąt, bardziej niespokojnym charakterem i mniejszymi szansami na pozytywne zakończenie szkolenia. 

Jednak mając na uwadze teorię o pozytywnym wpływie niewielkiego stresu na rozwój szczeniąt (por. wczesna stymulacja neurologiczna) autorzy badania uznali, że na rozwój szczeniąt pozytywnie wpływa stres spowodowany mniejszą dostępnością matki. Matki, które są ciągle dostępne dla szczeniąt nie dają im możliwości nauki radzenia sobie z trudnościami. 

Jak zastrzegli sami autorzy, możliwe jednak, że cechy charakteru szczeniąt nie wynikają w tym przypadku z opieki matki, ale z genów. Predyspozycje genetyczne do większego pobudzenia mogą prowadzić do niespokojnej, nadopiekuńczej troski o szczenięta. Być może właśnie dziedziczenie tych predyspozycji wpływa na charakter szczeniąt i ich mniejszą przydatność do określonej pracy. 

 

Wpływ rodzeństwa

Szwedzkie badania nad owczarkami niemieckimi wykazały, że rodzeństwo z miotu ma większy wpływ na takie cechy szczeniąt jak skłonność do zabawy, skłonność do pogoni, ciekawość/odwaga i agresja, niż matka. Nie oznacza to, że geny oraz zachowanie matki nie wpływa w ogóle na szczenięta. Autorzy badania podkreślają, że odpowiedni dobór genetyczny może wpłynąć pozytywnie na powyższe cechy szczeniąt. Jednak wpływ rodzeństwa i zachowań w obrębie miotu ma według nich większe znaczenie.

 

Wczesna stymulacja neurologiczna

Badania przeprowadzone na myszach i szczurach wykazały, że krótkotrwałe narażenie ich na stres spowodowany wyjęciem z gniazda w pierwszych dniach życia stymuluje ich układ hormonalny, nadnercza i przysadkę mózgową. Zwierzęta poddane stymulacji szybciej osiągały dojrzałość płciową. W późniejszym życiu były bardziej odporne na stres niż ich rodzeństwo, które nie było poddane stymulacji. Ponadto zwierzęta poddane symulacji rozwijały większą odporność na niektóre formy raka, choroby zakaźne oraz potrafiły przez dłuższy czas znieść głód i chłód, niż ich niestymulowane rodzeństwo.

Kolejne badania, prowadzone na kociętach i szczeniętach wykazały, że jednostki poddane stymulacji szybciej dojrzewały i osiągały lepsze wyniki w rozwiązywaniu problemów, niż ich niestymulowane rodzeństwo. Również badania prowadzone na szympansach wskazały, że im bardziej młode były pozbawione stymulacji i interakcji we wczesnym życiu, tym trudniej było im radzić sobie i dostosowywać się do nowych sytuacji w dorosłym życiu.

Na tej podstawie opracowano program wczesnej stymulacji neurologicznej. Polega on na wystawieniu szczeniąt pomiędzy 3 a 16 dniem życia na krótkotrwały stres związany ze zmianą temperatury, dotykiem, ruchem i przemieszczanie ich w sposób, którego nie doświadczyłyby w normalnym życiu. Dzięki temu układ nerwowy jest wcześniej pobudzany do działania, co zwiększa jego możliwości w przyszłości. U psów poddanych wczesnej stymulacji neurologicznej obserwuje się:

  1. lepszą wydajność układy krwionośnego
  2. silniejsze bicie serca
  3. silniejsze nadnercza
  4. większą tolerancję na stres
  5. większą odporność na choroby
  6. większą aktywność i ciekawość podczas uczenia się
  7. mniejsze pobudzenie, mniejszy stres i mniejszą ilość błędów podczas testu rozwiązywania problemów.

 

Stymulacja dźwiękowa

Wrażliwość psów na dźwięki może być obniżona dzięki wystawianiu ich na stymulację dźwiękową w pierwszych tygodniach życia. W badaniach grupie szczeniąt pomiędzy 16 a 32 życia 3 razy dziennie odtwarzano 20-minutowe audycje radiowe. Zawsze działo się to podczas karmienia. Następnie przeanalizowano reakcję szczeniąt na nagły hałas, w tym również w sytuacji, kiedy psy przebywały same w pomieszczeniu. Szczenięta poddane stymulacji reagowały lepiej, niż te, które nie były stymulowane.

 

Możliwość eksploracji otoczenia

Już w 1972 r. dowiedziono, że szczenięta, które pomiędzy 5 a 8 tygodniem życia miały możliwość przebywania i stymulacji poza kojcem, w późniejszym czasie, jeśli miały wybór czy wyjść, chętnie decydowały się poznawać otoczenie, były ciekawskie i bardzo aktywne. Przy otwartych drzwiach kojca, szczenięta te nawiązywały kontakt z tym, co na zewnątrz. 

Odwrotnie rzecz się miała ze szczeniętami, które w tym wieku nie wychodziły z kojca. Później w przypadku otwarcia drzwi takie szczeniaki wolały pozostać w środku i nie były zainteresowane nawiązywaniem relacji poza kojcem. Szczenięta te wykazywały lęk wobec nieznanych przedmiotów i generalnie częściej się wycofywały, niż decydowały na eksplorację. Dotyczyło to również szczeniąt o wybitnych rodowodach. W dorosłym wieku pojawiały się problemy w ich szkoleniu. W przypadku wystawienia ich na nowe doświadczenia, zachowywały się jakby nie potrafiły być samodzielne, wolały rutynę i znane, bezpieczne środowisko w którym mieszkały, niż świat na zewnątrz.

Kontakt z ludźmi

Badania wykazały, że szczenięta, które od trzeciego do 21 dnia po urodzeniu miały delikatny kontakt fizyczny z ludźmi, były bardziej stabilne psychicznie, niż szczenięta, które nie doświadczyły takich kontaktów.

Chociaż naukowcy udowodnili, że pewne czynniki mają lub mogą mieć wpływ na przyszły charakter szczeniąt i ich zdolności, nie oznacza to, że należy odrzucać możliwości, jakie daje selekcja genetyczna. Jednak prawidłowo prowadzony dobór rodziców w połączeniu z odpowiednim żywieniem, odpowiednio długim kontaktem z matką oraz właściwie prowadzoną stymulacją może przyczynić się do poprawy charakteru oraz zdolności psów. Wiedzę tę warto wykorzystać nie tylko w związku z selekcją psów do pracy, ale również w ramach poprawy temperamentu i umiejętności życiowych psów do towarzystwa, co może przyczynić się do zmniejszenia problemów behawioralnych występujących w dorosłym życiu.

 

Źródła:

Thomson, W., 1957. Influence of prenatal maternal anxiety on emotionality in young rats. Science 125, 698– 699.

Chaloupkova ́ H, Svobodova ́ I, Va ́pen ́ık P, Bartosˇ L (2018) Increased resistance to sudden noise by audio stimulation during early ontogeny in German shepherd puppies. PLoS ONE 13(5): e0196553.

Strandberg, Erling & Jacobsson, Jenny & Saetre, Peter. (2005). Direct genetic, maternal and litter effects on behaviour in German shepherd dogs in Sweden. Livestock Production Science. 93. 33-42. 10.1016/j.livprodsci.2004.11.004. 

Fox, M., 1972. Understanding Your Dog, Coward, McCann and Geoghegan, Inc. New York, NY., pp. 74, 100-108

Kelley, R., Hoffman, L., Waltz, D., 2004. For smarter more trainable puppies: effect of docosahexaenoic acid on puppy trainability. Iams, Eukanuba and Eukanuba veterinary diets, Dayton, OH.

 Slabbert 2005. Strandberg, E., Jacobsson, J., and Saetre, P., Direct genetic, maternal and litter effects on behavior in german shepherd dogs in Sweden. Livestock Prod. Sci. 93: 33-42.

 Gazzano, A. et al., 2008.Effects of early gentling and early environment on emotional development of puppies, Appl. Anim. Behav. Sci. 110, 294-304.

Bray et al. (2017, Proceedings of the National Academy of Sciences, 113(32), 9128–9133)

Lazarowski, L., Katz, J.S. Mothering matters: Maternal style predicts puppies’ future performance. Learn Behav 46, 327–328 (2018). https://doi.org/10.3758/s13420-017-0308-8

Foyer, P., Wilsson, E., & Jensen, P. (2016). Levels of maternal care in dogs affect adult offspring temperament. Scientific Reports, 6, 19253.

Dr. Carmen L. Battaglia, Early Neurological Stimulation & Puppy Development, American Kennel Club, Roswell, G